Nhà tù Phú Quốc và nhà tù Côn Đảo đều là di tích quốc gia đặc biệt, đều nằm trên đảo phía Nam và đều gắn với những năm tháng tù đày khốc liệt, nên rất nhiều người nhầm lẫn hai nơi. Thực tế, hai di tích khác nhau về vị trí, thời kỳ hình thành và cách tham quan. Bài này giúp bạn phân biệt hai nhà tù, hiểu bối cảnh lịch sử, biết đến mỗi nơi xem được gì và chuẩn bị chuyến đi cho phù hợp.

Thông tin ảnh
Ảnh trungydang · CC BY 3.0 · đã chỉnh kích thước.
Nhà tù Phú Quốc và nhà tù Côn Đảo nằm ở đâu?
- Nhà tù Phú Quốc: nằm ở khu An Thới, phía nam đảo Phú Quốc, nay thuộc đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Trong tài liệu, di tích còn được gọi là Trại giam tù binh Phú Quốc hoặc Nhà lao Cây Dừa.
- Nhà tù Côn Đảo: là cả một hệ thống trại giam nằm rải rác ở đảo Côn Sơn, thuộc đặc khu Côn Đảo, TP.HCM (trước thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu).
Hai đảo cách nhau rất xa: Phú Quốc ở vịnh Thái Lan, gần Hà Tiên; Côn Đảo ở Biển Đông, ngoài khơi Vũng Tàu. Không có chuyến nào đi thẳng giữa hai di tích trong ngày.
Thông tin về di tích trên đảo ngọc có trong bài nhà tù Phú Quốc.
Bối cảnh lịch sử của hai di tích khác nhau thế nào?
Nhà tù Côn Đảo có lịch sử dài hơn nhiều. Hệ thống nhà tù được thực dân Pháp lập từ thế kỷ 19 và tiếp tục được sử dụng qua nhiều thời kỳ cho tới năm 1975. Nơi đây giam giữ nhiều thế hệ chiến sĩ cách mạng, nổi tiếng với các trại như Phú Hải, Phú Sơn, Phú Tường và “chuồng cọp”.
Nhà tù Phú Quốc được hình thành muộn hơn. Theo tư liệu tại di tích, nhà lao có từ thời Pháp, sau đó được mở rộng thành trại giam tù binh lớn trong kháng chiến chống Mỹ, lúc cao điểm giam giữ hàng chục nghìn người. Di tích hiện có khu trưng bày, các dãy trại giam được phục dựng và mô hình tái hiện cảnh tra tấn.

Thông tin ảnh
Ảnh Frank Fox · CC BY-SA 4.0 · đã chỉnh kích thước.

Thông tin ảnh
Ảnh Mrfly911 · CC BY-SA 4.0 · đã chỉnh kích thước.
Đến mỗi nơi có thể tìm hiểu những gì?
Ở Phú Quốc, khách thường tham quan trong khuôn viên một khu: nhà trưng bày hiện vật, các phân khu trại giam phục dựng với hàng rào kẽm gai, chuồng cọp và các mô hình người tái hiện cảnh tra tấn. Thời gian tham quan khoảng 1–1,5 giờ.
Ở Côn Đảo, các trại giam nằm ở nhiều vị trí trong thị trấn, kết hợp với nghĩa trang Hàng Dương, cầu tàu 914, Bảo tàng Côn Đảo. Khách thường đi theo cụm di tích trong nửa ngày đến một ngày, có thể kết hợp viếng mộ chị Võ Thị Sáu vào ban đêm.
Danh sách khu đang mở và cách tổ chức tham quan có thể thay đổi, bạn nên kiểm tại thời điểm đi.

Thông tin ảnh
Ảnh [Tycho] talk , http://shansov.net · CC BY-SA 3.0 · đã chỉnh kích thước.
Cách đi và bố trí thời gian tham quan ra sao?
- Nhà tù Phú Quốc: từ Dương Đông đi xe về An Thới khoảng 30–40 phút. Có thể ghép với cáp treo Hòn Thơm, bãi Sao hoặc các điểm phía nam đảo trong cùng ngày.
- Nhà tù Côn Đảo: bay tới sân bay Côn Đảo hoặc đi tàu từ Vũng Tàu, Sóc Trăng (Trần Đề); nên dành ít nhất một ngày cho cụm di tích, vì các điểm nằm rải rác.
Quãng đường ra Côn Đảo có trong bài từ TP.HCM đi Côn Đảo bao nhiêu km.
Cần chuẩn bị gì trước khi ghé hai di tích?
Trước khi đi, bạn nên xác nhận giờ đón khách, giá vé hoặc phí thuyết minh do từng điểm công bố cho ngày đi, không dùng giá của nơi này để suy ra nơi kia. Một số khu trưng bày có mô hình tái hiện cảnh tra tấn, có thể gây sợ cho trẻ nhỏ, nên cân nhắc khi đi cùng gia đình. Hãy mặc gọn gàng, giữ trật tự, xin phép trước khi chụp ảnh ở khu tưởng niệm và đọc kỹ tư liệu tại chỗ để hiểu bối cảnh.
Các điểm khác ở Phú Quốc và Côn Đảo được tổng hợp trên Việt Map Travel.

Gợi ý: đọc trước một số tư liệu lịch sử phổ thông về hai nhà tù giúp bạn hiểu sâu hơn khi tham quan và giải thích được cho trẻ lớn đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà tù Phú Quốc và Côn Đảo có phải một nơi không?
Không. Đây là hai di tích khác nhau, ở hai đảo cách xa nhau.
Nhà tù nào có lịch sử lâu hơn?
Nhà tù Côn Đảo, được lập từ thế kỷ 19 và sử dụng qua nhiều thời kỳ đến 1975.
Tham quan nhà tù Phú Quốc mất bao lâu?
Khoảng 1–1,5 giờ.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi không?
Cân nhắc, vì có mô hình tái hiện cảnh tra tấn.


